Sterna Art Project: «Στα Λουτρά» της Νισύρου

Interview • Νίκη Κλεισούρα

«Η Νίσυρος είναι μύθος ή πραγματικότητα; To ηφαίστειο δεν λέει να κοιμηθεί, οι αναθυμιάσεις του υδρόθειου κυριαρχούν και σε πολλά σημεία κατά μήκος των ακτών του νησιού αναβλύζει ζεστό νερό δημιουργώντας άφθονες θερμές πηγές με ιαματικές ιδιότητες».

Μετά το επιτυχημένο Time Capsule Art Project του περσινού καλοκαιριού, ο διεπιστημονικός, μη κερδοσκοπικός καλλιτεχνικός οργανισμός Sterna, με έδρα το μυστικιστικό τοπίο της Νισύρου, ανοίγει φέτος τις πόρτες του στις 30 Ιουλίου για να φιλοξενήσει την πρωτοποριακή ομαδική έκθεση «Στα Λουτρά». Αξιοποιώντας την μυστηριακή τοποθεσία των δημόσιων λουτρών Μανδρακίου, έξι εικαστικοί (Πάκυ Βλασσοπούλου, Χρυσάνθη Κουμιανάκη, Αλεξάνδρα Μπαχτσετζή, Κοσμάς Νικολάου, Ντόρα Οικονόμου, Poka-Yio) καλούνται να «συμβιώσουν» και να στήσουν ένα συνεχές και αλληλοεξαρτώμενο καλλιτεχνικό σύνολο, εμπνευσμένο από την πολύπλοκη λειτουργικότητα των λουτρών. Με την σειρά τους, τα λουτρά ως τόπος συνάντησης αλλά ταυτόχρονα και απομόνωσης, χρησιμοποιούνται σαν ξέχωρη καλλιτεχνική οντότητα που συμμετέχει σημειολογικά στην εικαστική δημιουργία.

Ο ιδρυτής του Sterna, Γρηγόρης Χατζηιωαννίδης και η επιμελήτρια της έκθεσης, Ξένια Καλπακτσόγλου μιλούν για τον ξεχωριστό ρόλο της Νισύρου, την καλλιτεχνική συνύπαρξη και την… αποκέντρωση της τέχνης.

Sterna-Art-Project-At-the-baths-I (1)

 

 

 

Για ποιον λόγο έχετε επιλέξει την Νίσυρο ως βάση για τον εικαστικό οργανισμό Sterna;

Γρηγόρης Χατζηιωαννίδης: Η Νίσυρος είναι ο κρατήρας του ηφαιστείου της Κω. Το να ζεις πάνω σε έναν κρατήρα είναι από μόνο του μοναδικό. Τα πετρώματα, η άγρια βλάστηση, η παράδοση και η ιστορία είναι λίγα μόνο από όσα δημιουργούν το κατάλληλο και διαφορετικό πλαίσιο για να βρεθεί ο καλλιτέχνης μακριά από την καθημερινότητα και τις υποχρεώσεις του, ώστε να μπορέσει να ερευνήσει, να παρουσιάσει και να δημιουργήσει έργο. Σε έναν τόπο που δεν έχει περισπασμούς και υπερβολές, παρά μόνο την ύπαρξή του. Στη Νίσυρο μπορείς να έρθεις πολύ κοντά με τον εαυτό σου.

Το Sterna Art Project προέκυψε ως ιδέα το 2011 μετά από πολλά χρόνια που επισκέπτομαι το νησί. Έψαχνα να βρω έναν τρόπο να αξιοποιήσω όλα αυτά που μου προσφέρει η Νίσυρος και να τα μοιραστώ με μια μερίδα ανθρώπων από ολόκληρο τον κόσμο που πιθανώς θα το δουν με το ίδιο μάτι. Από την άλλη, ήθελα να προσφέρω πίσω στον τόπο κάτι σημαντικό για όλη αυτή την προσφορά του.

Με ποιο κριτήριο επιλέχθηκε η θεματική του φετινού project, «Στα Λουτρά»;
Ξένια Καλπακτσόγλου:
Με ενδιαφέρει η έννοια της αφήγησης και πολλές φορές σε εκθέσεις την έχω εντάξει στην επιμελητική διαδικασία. Στην συγκεκριμένη περίπτωση, ο ίδιος ο εκθεσιακός χώρος -το ιστορικό κτήριο των Λουτρών στο Μανδράκι που δεν είναι ο κλασικός εκθεσιακός χώρος-, η συμβολική του σημασία και το πώς επηρεάζει το τελικό έργο που θα δημιουργήσουν οι καλλιτέχνες αλλά και την δική μου επιμέλεια, με οδήγησε στην επιλογή.

Ποια θεωρείτε πως είναι η ουσιαστική σύνδεση της έκθεσης με το ομώνυμο έργο του Έρμαν Έσσε; Γιατί αποφασίσατε να δανειστείτε αυτό τον τίτλο;
Ξένια Καλπακτσόγλου:
Στην πορεία μέσα από την συνομιλία με τους έξι καλλιτέχνες και την επιθυμία μου να προσφέρει η έκθεση την δυνατότητα πολλαπλών αναγνώσεων, οδηγήθηκα στο ομότιτλο έργο του Έρμαν Έσσε. Ενώ τα λουτρά αποτελούν τον κατεξοχήν τόπο απομόνωσης (ο κόσμος πηγαίνει για κάποια θεραπεία), εκ των πραγμάτων μοιράζεται κανείς τον χώρο με άλλους, άρα μετατρέπονται και σε τόπο συνάντησης και συγκατοίκησης. Κάπως έτσι θεωρώ ότι λειτουργεί φέτος και το Sterna Art Project, σε δυο ταχύτητες: Από την μια δίνει στους καλλιτέχνες την δυνατότητα ανάπτυξης της πρακτικής τους μέσα από την «απομόνωση» του προγράμματος φιλοξενίας (residency), ενώ την ίδια ώρα φέρνει σε συνομιλία τους συμμετέχοντες με τους κατοίκους και τους επισκέπτες του νησιού.

Αποτελεί έμπνευση για εσάς η κάθε ξεχωριστή τοποθεσία (Εμπορειός, Μανδράκι) για την εκάστοτε θεματολογία ή το αντίστροφο;
Γρηγόρης Χατζηιωαννίδης:
Η Νίσυρος από μόνη της αποτελεί την έμπνευση, οπότε δεν θα έλεγα ότι ο Εμπορειός ή το Μανδράκι είναι αυτά που επηρεάζουν την θεματολογία.

Πέρυσι, ξεκινήσατε με ένα καλλιτεχνικό project που φιλοξενήθηκε στις εγκαταστάσεις του Sterna Nisyros Residences. Πώς αποφασίσατε να στεγάσετε τις εκθέσεις σε ένα κατάλυμα;
Γρηγόρης Χατζηιωαννίδης:
Το Sterna Art Project φιλοξενείται στις εγκαταστάσεις της Sterna Nisyros Residences. Πρόκειται για τρεις χώρους, την κατοικία, το στούντιο και τον εκθεσιακό χώρο, που βρίσκονται στο κάστρο της Παντονίκης, στον Εμπορειό. Είναι μια ιστορική γειτονιά του νησιού, μιας και εκεί γινόταν το εμπόριο, που εγκαταλείφθηκε μετά τον καταστροφικό σεισμό του 1933. Οπότε, η αναστήλωση της πρώτης κατοικίας παίρνει έναν συμβολικό χαρακτήρα, μιας και αναβιώνει την γειτονιά του κάστρου, όπου δημιουργείται ένας διαφορετικός τρόπος ανταλλαγής. Στόχος είναι να αναστηλωθούν το στούντιο και ο εκθεσιακός χώρος τα επόμενα χρόνια, με σκοπό να υπάρχουν όλα τα μέσα που θα διευκολύνουν την παραμονή και εργασία των καλλιτεχνών, ενώ παράλληλα θα μετατρέπονται σε καταλύματα παραθερισμού για τους λάτρεις της τέχνης (εκτός της περιόδου που θα τρέχει κάθε φορά το project). Για την ώρα, η κατοικία λειτουργεί ως χώρος φιλοξενίας των καλλιτεχνών, εργαστήρι και εκθεσιακός χώρος.

Ποια είναι η ανταπόκριση του κόσμου -τόσο των κατοίκων και των καλλιτεχνών, όσο και των επισκεπτών- στο εγχείρημά σας να μεταφέρετε τις Τέχνες μακριά από την «μητρόπολη»;
Γρηγόρης Χατζηιωαννίδης:
Θεωρώ ότι σήμερα η αποκέντρωση της τέχνης έχει γίνει ανάγκη. Νιώθω ότι η κατάσταση που βιώνουμε στον δυτικό κόσμο, οδηγεί τους ανθρώπους να κάνουν μεγάλη στροφή στην τέχνη, είτε ως δημιουργοί, είτε ως παρατηρητές. Το γεγονός ότι μπορεί κανείς να «εκτεθεί» στην δημιουργία (εκτός των μεγάλων), έχει πιο άμεση επίδραση. Οι ντόπιοι έχουν καλοδεχτεί την προσπάθεια και φέτος αυτό φαίνεται έμπρακτα, μιας και ο Δήμος Νισυρίων υποστηρίζει το project. Οι καλλιτέχνες, που έχουν συμμετάσχει μέχρι στιγμής, έζησαν μια δυνατή εμπειρία που φαίνεται από την ανάπτυξη του έργου τους, ενώ οι αιτήσεις -παρότι το project λειτουργεί για την ώρα με πρόσκληση- είναι πάρα πολλές. Από την άλλη, οι επισκέπτες είναι πολύ ενθουσιώδεις, επειδή ένα τέτοιου είδους project συμβαίνει σε έναν τόπο τόσο μικρό και μακρινό, ενώ είναι αρκετοί εκείνοι που από πέρυσι έκαναν τη Νίσυρο προορισμό εξαιτίας των εκθέσεων.

Πόσο αποφασιστική είναι η συνύπαρξη των εικαστικών (και η κοινή τους παραμονή στο νησί) για το καλλιτεχνικό αποτέλεσμα που παρουσιάζουν; Για ποιο λόγο θεωρείτε ότι είναι τόσο σημαντική αυτή η «συμβίωση»;
Ξένια Καλπακτσόγλου:
Η δυνατότητα ενός καλλιτέχνη να εργαστεί για ένα ικανό διάστημα εκτός του μόνιμου χώρου διαμονής του αποτελεί μια ιδιαίτερη συνθήκη που μοιραία τον/την επηρεάζει, άλλοτε με άμεσο και άλλοτε με έμμεσο τρόπο. Θεωρώ ότι το γεωγραφικό πλαίσιο (Νίσυρος), το οργανωτικό (Sterna Art Project) και το επιμελητικό, μοιραία επηρεάζει και τροφοδοτεί την δουλειά των συμμετεχόντων. Μάλιστα, η επιλογή των φετινών residents έγινε εξαρχής με την λογική της συμβίωσης, της συνεργασίας και της συν-έκθεσης. Δηλαδή, οι καλλιτέχνες που συμμετέχουν φέτος έχουν -με τον έναν ή με τον άλλο τρόπο- στην δουλειά τους πολλά στοιχεία που αφορούν στην αλληλεπίδραση.

Σε πιο πρακτικό επίπεδο ξεκινήσαμε δημιουργική συνεργασία με το Μεσογειακό Ινστιτούτο Κινηματογράφου (ΜΙΚ), το οποίο διοργανώνει στη Νίσυρο το διεθνές εργαστήριο MFI Script Film Workshops για την ανάπτυξη κινηματογραφικών  ταινιών μεγάλου μήκους. Κατά την διάρκεια του residency ο Poka-Yio συμμετέχει στο σεμινάριο, ενώ δύο σεναριογράφοι θα φιλοξενηθούν αργότερα στο Sterna. Πέρα από αυτό, συνομιλούμε με δημιουργούς (ηθοποιούς, κινηματογραφιστές, φωτογράφους κλπ.) που εδώ και πολλά χρόνια έχουν κάνει τη Νίσυρο δεύτερο σπίτι τους και βολιδοσκοπούμε τρόπους συνεργιών και συνεργασίας.

Φέτος, οι εικαστικοί κλήθηκαν να εργαστούν πάνω στην ίδια θεματική -σε αντίθεση με το περσινό, περισσότερο… ατομικό πρόγραμμα του «Time Capsule». Πιστεύετε ότι αυτή η συνθήκη αυξάνει ή μειώνει την διαλογικότητα των έργων;
Ξένια Καλπακτσόγλου:
Η ταυτόχρονη ανάληψη της επιμέλειας και της χάραξης της στρατηγικής ενός νέου φορέα αποτέλεσε ιδιαίτερη πρόκληση για μένα και είναι μια ανοιχτή διαδικασία, την οποία πρέπει να είσαι σε θέση να επαναπροσδιορίζεις κάθε χρονιά. Προσπάθησα, από φέτος κιόλας, να εισάγω μια σειρά από καινούρια δεδομένα. Η «κοινή θεματική» μοιάζει με την λωρίδα Möbius: Αναφέρεται προφανώς στην έκθεση (με σημείο αναφοράς τον χώρο των λουτρών) και στην προτροπή για εμπλοκή των φιλοξενούμενων καλλιτεχνών με το νησί, τους μόνιμους κατοίκους και τους επισκέπτες, μέσα από την πρακτική και την καθημερινότητά τους.

Sterna Art Project 2015: Στα Λουτρά

Τοποθεσία: Λουτρά Μανδρακίου, Νίσυρος
Εγκαίνια έκθεσης: 30 Ιουλίου, 20.30
Επιμέλεια: Ξένια Καλπακτσόγλου
Διάρκεια έκθεσης: 31 Ιουλίου- 30 Αυγούστου
Ωράριο λειτουργίας: καθημερινά 18.00-21.00

Your email address will not be published. Required fields are marked *

INSTAGRAM
FOLLOW DIDEE